مواد مصرفی دندانپزشکی
مواد مصرفی دندانپزشکی موادی هستند که در فرآیند های درمانی ، ترمیمی و زیبایی دندانپزشکی به کار می روند و معمولاً به صورت یک بار مصرف یا برای یک دوره خاص از درمان مورد استفاده قرار می گیرند . این مواد به دندانپزشکان کمک می کنند تا انواع درمان های مربوط به ترمیم دندان ، جلوگیری از پوسیدگی ، محافظت از لثه و دندان ها و بهبود ظاهر دندان را انجام دهند .
مواد مصرفی دندانپزشکی
مواد مصرفی دندانپزشکی شامل طیف وسیعی از مواد و محصولات است که هر کدام کاربرد متفاوتی در زمینه دندانپزشکی دارد. این مواد به طور خاص برای پاسخگویی به نیازهای متفاوتی در زمینه دندانپزشکی از جمله تشخیص ، پیش گیری ، درمان و بازیابی سلامت دهان طراحی و تولید شده اند . این مواد به بهبود سلامت دهان و دندان ، افزایش طول عمر دندان ها ، زیباسازی لبخند و حفظ بهداشت دهان کمک می کنند . هم چنین در طیف وسیعی از درمان ها ، از پرکردن دندان تا قالب گیری برای پروتزها استفاده می شوند و بخشی اساسی از فرآیند دندانپزشکی به شمار می روند . مواد مصرفی دندانپزشکی را در جدول زیر دسته بندی کرده ایم :
| مواد | مواد ترمیمی | مواد بی حسی | مواد باندینگ ( چسبنده ) | سیمان های دندانپزشکی | مواد ضد عفونی کننده | مواد پالپ کپینگ | ژل های اسید اچ | مواد سفید کننده دندان ( بلیچینگ ) |
| محصولات | آمالگام (پرکنندههای فلزی) الژینات سیلیکونهای قالبگیری | لیدوکائین آرتیکائین | باندینگ دندانپزشکی چسبهای رزینی | سیمان زینک فسفات سیمانهای رزینی | کلرهگزیدین پراکسید هیدروژن | هیدروکسید کلسیم | ژل فسفریک اسید | پراکسید کاربامید پراکسید هیدروژن |
کاربرد پیشبند ، ماسک و دستکش در دندانپزشکی
مواد مصرفی دندانپزشکی مانند پیشبند ، ماسک و دستکش در دندانپزشکی برای محافظت از دندانپزشک ، بیمار و جلوگیری از انتقال عفونت و آلودگی ها استفاده می شوند . این وسایل از موارد ضروری در کنترل عفونت و بهداشت در محیط دندانپزشکی به شمار می روند و نقش حیاتی در ایجاد محیطی ایمن و بهداشتی برای انجام درمان های دندانپزشکی ایفا می کنند. در ادامه به بررسی کاربرد هر کدام از این مواد مصرفی دندانپزشکی می پردازیم :
- پیشبند دندانپزشکی : پیشبند به صورت یک بار مصرف بر روی بدن بیمار قرار می گیرد و از لباس و بدن وی در برابر ریختن مواد مختلف مانند آب ، بزاق ، خون و مواد ترمیمی محافظت می کند . از تماس مستقیم مواد و مایعات دهانی با بدن جلوگیری می کند که می تواند مانع انتقال عفونت شود .
- ماسک دندانپزشکی : ماسک صورت از دهان و بینی دندانپزشک در برابر قطرات و ذرات هوابردی که در حین درمان های دندانپزشکی ممکن است ایجاد شود ، محافظت می کند . ماسک ها از انتقال ویروس ، باکتری و میکروارگانیسمهای موجود در هوای تنفسی به بیمار و برعکس جلوگیری می کنند. علاوه بر این در عملیاتی که در آن ها درمان های دندانپزشکی با استفاده از تراش دندان و لثه و سایر ابزارها صورت می گیرد ، ذرات معلق به هوا پرتاب می شود که ماسک از ورود آن ها به سیستم تنفسی جلوگیری می کند .
- دستکش دندانپزشکی : دستکش های یک بار مصرف لاتکس یا نیتریل برای جلوگیری از تماس مستقیم دست های دندانپزشک با بزاق ، خون و مایعات دهانی بیمار استفاده می شود و از انتقال بیماری جلوگیری می کند . این دستکش ها به حفظ بهداشت و جلوگیری از آلوده شدن دست به ویروس و باکتری ها کمک می کنند ، هم چنین از دستان دندانپزشک در برابر مواد شیمیایی و ترکیباتی که در درمان های دندانپزشکی به کار می روند ، محافظت می کنند .
ساکشن و سرساکشن دندانپزشکی
این تجهیزات دندانپزشکی از ابزارهای حیاتی در هر مطب دندانپزشکی هستند که به حفظ تمیزی و دید بهتر در طول مراحل درمان کمک می کند . ساکشن دندانپزشکی وسیله ای هست برای مکش و تخلیه مایعات مانند بزاق ، خون ، و باقی مانده های آب در طول درمان های دندانپزشکی . این ابزار کمک می کند که محیط دهان بیمار خشک و تمیز بماند تا بتواند مراحل درمان را با دقت بیشتری انجام دهد .
دو نوع ساکشن دندانپزشکی وجود دارد : ساکشن بزاق کش ( low volume suction ) که برای مکش بزاق و آب های سبک استفاده می شود و اغلب در طول فرآیندهای ساده و روزمره مانند معاینات یا جرم گیری کاربرد دارد و ساکشن جراحی ( high volume suction ) که برای مکش حجم زیادی از مایعات یا باقی مانده های ناشی از جراحی های دهان و دندان استفاده می شود. این ساکشن قوی تر است و در عملیات جراحی پیچیده مانند جراحی دندان عقل یا ریشه درمانی به کار می رود و به اندازه مواد مصرفی دندانپزشکی اهمیت دارد .
سرساکشن قسمتی از سیستم ساکشن است که در دهان بیمار قرار می گیرد . این قطعه قابل تعویض بوده و در اندازه و انواع مختلف عرضه می شود تا بسته به نوع درمان و میزان مایعاتی که نیاز به مکش دارد ، مناسب باشد . ولی چرا این مواد مصرفی دندانپزشکی تا این اندازه مهم هست ؟ برای جواب به این سوال باید بگوییم که در طول بسیاری از مراحل درمانی ، از جمله پر کردن دندان ، نیاز است که محیط دهان بیمار خشک باشد تا مواد مورد استفاده به درستی بچسبند. هم چنین سر ساکشن برای مکش بزاق و خون در هنگام جراحی ها و کشیدن دندان و فرآیند های ریشه درمانی استفاده می شود . با استفاده از این ابزار ، مایعات از دهان بیمار برداشته می شود و دندانپزشک می تواند محیط کار را با وضوح بیشتری ببیند و درمان را با دقت بیشتری انجام دهد .
مواد ضدعفونی کننده در دندانپزشکی
این مواد مصرفی دندانپزشکی نقش بسیار مهمی در حفظ بهداشت محیط و جلوگیری از انتقال عفونت دارند که برای ضد عفونی کردن تجهیزات ، سطوح ، دست های دندانپزشک و حتی دهان بیمار استفاده می شوند . به دلیل حساسیت بالای درمان های دندانپزشکی و احتمال انتقال عفونت از طریق بزاق ، خون و دیگر مایعات بدن ، استفاده از مواد ضد عفونی کننده ضروری است . ضدعفونی کننده های سطوح در دندانپزشکی برای ضدعفونی کردن سطوحی که با بدن بیمار در تماس هستند ، مانند میز های کار ، صندلی دندانپزشکی و ابزارهای دندانپزشکی که قابل استفاده مجدد هستند مورد استفاده قرار می گیرد و حاوی الکل ، فنل ها ، ترکیبات آمونیوم چهارگانه یا هیپوکلریت سدیم ( وایتکس ) هستند .
دست دندانپزشک و دستیارش باید پیش از هر درمان با مواد ضدعفونی کننده تمیز شود . ضدعفونی کننده های حاوی الکل ، کلرهگزیدین یا پراکسید هیدروژن برای این منظور استفاده می شوند . از طرفی بعضی از ابزارها مانند فرز ، انبر و سرنگ های دندانپزشکی که به طور مداوم با دهان بیمار در تماسند باید با دقت ضد عفونی شوند . مواد ضدعفونی کننده مانند گلوتارآلدئید ، پراکسید هیدروژن ، هیپوکلریت سدیم و یودوفر برای این منظور استفاده می شوند . در برخی موارد ، پیش از انجام درمان ، دهان بیمار با یک ماده ضدعفونی کننده مانند کلرهگزیدین شسته می شود تا تعداد باکتری های موجود در دهان کاهش یابد و از احتمال عفونت جلوگیری شود .
آینه دندانپزشکی و کاربردهای آن
آینه دندانپزشکی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی و پرکاربرد در دندانپزشکی به دندانپزشکان کمک می کند تا بتوانند دید بهتری از داخل دهان و دندان ها داشته باشند . این ابزار به صورت یک آینه کوچک و گرد در انتهای یک دسته بلند و باریک طراحی شده است و معمولاً از جنس استیل ضد زنگ ساخته می شود ، به خصوص برای دیدن مناطقی که به طور مستقیم قابل دیدن نیستند ، مانند پشت دندان های عقب ، بسیار مفید و کابردی می باشد .
آینه های دندانپزشکی می توانند نور را به داخل دهان منعکس کنند و به این ترتیب دندانپزشک بتواند دید بهتری از جزئیات داشته باشد . این کار به تشخیص مشکلات مختلف مانند پوسیدگی ، ترک خوردگی ، التهاب لثه و ضایعات دهانی کمک می کند . دندانپزشک از آینه برای کنترل حرکت زبان و گونه و هم چنین جا به جا کردن شان استفاده می کند. این کار به او امکان می دهد تا به مناطقی که نیاز به بررسی یا درمان دارند ، دسترسی بهتری داشته باشد و بتواند مشکلاتی مانند پوسیدگی های پنهان ، شکستگی های کوچک ، التهاب لثه و سایر ضایعات دهانی را بهتر مشاهده و تشخیص دهد .
مواد بی حسی از مواد مصرفی دندانپزشکی مهم
مواد بی حسی دندانپزشکی به منظور کاهش یا از بین بردن درد و ناراحتی در حین انجام درمان های دندانپزشکی استفاده می شوند و به دندانپزشکان کمک می کنند تا بتوانند عملیات درمانی را با حداقل ناراحتی و درد برای بیماران انجام دهند. مواد مصرفی دندانپزشکی به ویژه در حین انجام عملیات دندانپزشکی مانند پر کردن دندان ، عصب کشی و کشیدن دندان به کار می روند تا از بروز درد و ناراحتی جلوگیری کنند ، به ویژه برای کودکان و بیماران با مشکلات پزشکی خاص که ممکن است در طول درمان به درد و ناراحتی حساس باشند ، بسیار مهم است .
در برخی موارد ، بی حسی می تواند به جلوگیری از انقباضات عضلانی و حرکات ناخواسته بیماران در حین درمان کمک کند ، که این امر به دندانپزشک امکان کنترل بهتر شرایط درمان را می دهد و به تشخیص و شناسایی مشکلات دندانی کمک می کند . به عنوان مثال ، در حین درمان می توان به نقاط دردناک اشاره کرد و بررسی کرد که آیا بی حسی موجب کاهش درد در آن مناطق می شود یا خیر . در ادامه به بررسی انواع مواد بی حسی دندانپزشکی پرداخته ایم :
- بی حسی موضعی : متداول ترین نوع بی حسی هست که به طور مستقیم در محل درمان تزریق می شود و برای کارهایی مانند پر کردن دندان و عصب کشی استفاده می شود .
- بی حسی عمومی : در موارد خاص ، مانند جراحی های بزرگ یا بیمارانی که به شدت مضطرب هستند ، ممکن است از بی حسی عمومی استفاده شود . در این حالت ، بیمار به طور کامل تحت بی هوشی قرار می گیرد.
- بیحسی نیمه عمومی ( سدی ) : در این روش از بی حسی ، مواد بی حسی به نواحی خاصی از بدن ( مثلاً فک یا ناحیه صورت ) اعمال می شود تا درد و ناراحتی را کاهش دهد .
ژل اسید اچ و کاربردهای آن
ژل اسید اچ یکی از مواد مصرفی دندانپزشکی پرکاربرد است که برای آماده سازی سطح دندان قبل از ترمیم های دندانی مورد استفاده قرار می گیرد . این ژل حاوی اسید فسفریک با غلظت های مختلف ( معمولاً 37% ) است و به صورت ژل با رنگ آبی یا سبز عرضه م یشود تا بتوان راحت تر آن را روی سطح دندان مشاهده و کنترل کرد . به صورت تخصصی این ماده برای ایجاد زبری سطح مینای دندان یا عاج دندان به کار می رود و باعث می شود تا سطح دندان را زبرتر و آماده تر کند تا چسبندگی مواد ترمیمی مانند کامپوزیت ، سیلانت و باندینگ به سطح دندان بهتر انجام شود. این ژل در یک سرنگ مخصوص عرضه می شود و دندانپزشک می تواند آن را به راحتی روی نواحی مورد نظر قرار دهد.
یکی از مهم ترین کاربردهای ژل اسید اچ ، آماده سازی مینای دندان قبل از پر کردن دندان با مواد کامپوزیت است . اسید اچ با ایجاد زبری در سطح مینا ، به چسبندگی قوی تر و بهتر کامپوزیت به دندان کمک می کند. هم چنین برای باندینگ ( چسباندن ) مواد ترمیمی یا دندان های مصنوعی نیز استفاده می شود. با استفاده از این ژل ، سطح دندان برای چسبیدن رزین ها و مواد ترمیمی مناسب تر می شود. دندانپزشکان برای ترمیم پوسیدگی ها یا ترک های کوچک دندان از ژل اسید اچ استفاده می کنند . این ژل به آماده سازی سطح دندان کمک می کند تا مواد پر کننده به خوبی بچسبند. جالب است بدانید قبل از چسباندن براکت های ارتودنسی ، از این مواد مصرفی دندانپزشکی برای زبر کردن سطح دندان استفاده می شود . این کار باعث می شود که براکت ها محکمتر به دندان بچسبند و در طی دوره درمان جا به جا نشوند . از سیلانت ها برای محافظت از دندان های مولار کودکان و نوجوانان در برابر پوسیدگی استفاده می شود. استفاده از ژل اسید اچ پیش از اعمال سیلانت ، باعث چسبندگی قویتر سیلانت به سطح دندان می شود و از پوسیدگی دندان ها جلوگیری می کند.
مواد سفید کننده دندان یا همان مواد بلیچینگ
مواد سفیدکننده دندان یا مواد بلیچینگ موادی هستند که برای روشن و سفید تر کردن رنگ دندان ها استفاده می شوند . این نوع از مواد مصرفی دندانپزشکی به از بین بردن لکه و تغییر رنگ هایی که به مرور زمان به دلیل مصرف غذا و نوشیدنی ها مانند قهوه و چای یا عادات مضر مثل سیگار کشیدن بر روی سطح دندان ها ایجاد شده اند ، کمک می کنند . پراکسید هیدروژن ( Hydrogen Peroxide ) ماده ای هست که به عنوان ماده فعال اصلی در بسیاری از محصولات سفید کننده دندان استفاده می شود . این ترکیب می تواند به عمق دندان نفوذ کرده و رنگدانه های رسوب کرده را از بین ببرد . در برخی از محصولات سفید کننده دندان هم پراکسید کاربامید ( Carbamide Peroxide ) به کار می رود و پس از تماس با آب ، به پراکسید هیدروژن و اوره تجزیه می شود . پراکسید کاربامید اثر ملایم تری نسبت به پراکسید هیدروژن دارد .
نکاتی در مورد مواد بلیچینگ
استفاده از این مواد مصرفی دندانپزشکی مراحلی دارد که باید در نظر گرفته شود . قبل از اعمال مواد سفیدکننده، دندانها باید تمیز شده و هرگونه پلاک یا جرم دندان از سطح آن ها برداشته شود . سپس ژل سفیدکننده به طور یکنواخت روی سطح دندان ها قرار داده می شود. در روشهای خانگی، معمولاً این کار با استفاده از تِری ( tray ) های مخصوص انجام می شود که به دندان ها متصل می شوند . در روش های کلینیکی ، ممکن است دندانپزشک از نور یا لیزر برای فعال سازی سریع و موثرتر ماده سفیدکننده استفاده کند . پس از مدت مشخصی ، ژل بلیچینگ شسته شده و فرآیند ممکن است بسته به نیاز و میزان سفیدی دلخواه تکرار شود . انواع مواد سفید کننده دندان به صورت زیر می باشد :
- سفیدکننده های دندانپزشکی ( کلینیکی ) : این مواد با غلظت های بالاتری از پراکسید هیدروژن یا کاربامید می باشد و تحت نظارت دندانپزشک در کلینیک استفاده می شود و به دلیل غلظت بالای ماده فعال ، نتایج سریع تری دارد و معمولاً در یک یا چند جلسه انجام می شود .
- سفید کننده های خانگی : این محصولات برای استفاده در منزل طراحی شده اند و شامل موادی مانند ژل های بلیچینگ ، نوارهای سفید کننده و خمیر دندان های سفید کننده می باشد . غلظت ماده فعال در این محصولات کمتر است و باید به صورت مداوم و طولانی مدت استفاده شود تا به نتیجه دل خواه برسد .
- قلم های سفید کننده : این دسته از مواد مصرفی دندانپزشکی حاوی ژل های سفیدکننده با غلظت کمتر هستند که به راحتی و سرعت می توانند روی سطح دندان ها اعمال شوند و برای استفاده روزانه یا در مواقع خاص مناسبند .
